Từ năm học 2025–2026, cả Trung Quốc và Mỹ sẽ chính thức đưa nội dung về Trí tuệ nhân tạo (AI) vào chương trình giảng dạy tiểu học, bắt đầu từ lớp 1 (https://nhandan.vn/nang-cao-nang-luc-day-va-hoc-thong-qua-tri-tue-nhan-tao-post883488.html). Đây là bước đi chiến lược của các quốc gia này, nhằm chuẩn bị cho thế hệ trẻ năng lực cạnh tranh trong thời đại số.
Theo ý kiến của nguyên đại sứ, Phó Tổng thư ký ASEAN Hoàng Anh Tuấn, hệ quả đối với Việt Nam là chúng ta cần “khởi động ngay: xây dựng chương trình tích hợp AI từ cấp tiểu học, đào tạo giáo viên đại trà, phổ cập thiết bị học tập, và thiết lập thể chế điều phối công – tư hiệu quả phù hợp với điều kiện Việt Nam. Trí tuệ nhân tạo sẽ không chờ đợi, và những quốc gia không hành động sớm sẽ phải đi sau mãi mãi trong cuộc đua giáo dục và công nghệ của thế kỷ 21.” (https://vietnamnet.vn/chay-dua-giao-duc-ai-va-bai-hoc-cho-viet-nam-2400069.html)
Gần đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức Diễn đàn quốc gia về trí tuệ nhân tạo trong giáo dục để bàn việc tích hợp AI vào chương trình giáo dục, từ phổ thông đến đại học. (https://nhandan.vn/nang-cao-nang-luc-day-va-hoc-thong-qua-tri-tue-nhan-tao-post883488.html).
Vậy giáo dục mầm non – cấp học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân – cần làm gì để tạo nền tảng sớm cho trẻ tự tin bước vào hành trình học AI ở cấp tiểu học?
Trẻ mầm non chưa cần học các khái niệm phức tạp về AI, nhưng có thể phát triển các năng lực nền tảng như tư duy logic, tư duy thuật toán, khả năng phân tích – những kỹ năng cốt lõi để học AI sau này. Một số cách tiếp cận cụ thể bao gồm:
· Học thông qua trò chơi lập trình không màn hình (unplugged coding): Trẻ chơi các trò như “lập trình đường đi cho robot” bằng thẻ lệnh đơn giản hoặc điều khiển robot học tập như mTiny hay WhalesBot. Qua đó, trẻ hiểu được khái niệm trình tự, nguyên nhân – kết quả, điều kiện “nếu – thì” – những nền tảng quan trọng của tư duy máy tính.
· Phát triển ngôn ngữ mô tả và tư duy giải quyết vấn đề: Giáo viên có thể khuyến khích trẻ giải thích quá trình thực hiện một nhiệm vụ, ví dụ: “Con lắp robot và lập trình như thế nào để nó đi qua cầu?”. Điều này giúp hình thành kỹ năng mô tả và phân tích, rất cần thiết trong việc lập trình và hiểu cách AI vận hành.
· Khơi dậy sự tò mò công nghệ: Thông qua hoạt động khám phá cảm biến ánh sáng, âm thanh, hoặc camera nhận diện khuôn mặt của robot, trẻ hiểu rằng máy móc có thể “nhìn”, “nghe” và “phản hồi” – bước đầu làm quen với ý tưởng về máy học (machine learning).
· Hình thành thái độ học tập tích cực với công nghệ: Trẻ được hướng dẫn sử dụng công nghệ có kiểm soát, biết đặt câu hỏi, tìm tòi thay vì chỉ tiêu dùng thụ động. Đây là bước chuẩn bị quan trọng cho việc trẻ sử dụng AI đúng cách, có trách nhiệm.
Với vai trò là những người tiên phong, các cơ sở giáo dục mầm non ngoài công lập cần tích cực đổi mới phương pháp giáo dục, ứng dụng STEM và công nghệ một cách sáng tạo, góp phần giúp Việt Nam rút ngắn khoảng cách với các quốc gia tiên tiến trong kỷ nguyên AI.
