Giới thiệu chung về trường: Yokohama là thành phố nằm ở phía nam Tokyo, là một trong những cảng biển đầu tiên mở cửa giao thương với nước ngoài vào năm 1859. Tại đây, từ năm 2002, Trường Mầm non Kuraki Nagata đã hoạt động như một cơ sở được công nhận, góp phần nâng đỡ giáo dục mầm non Nhật Bản.
Chuyên môn và chất lượng thực hành mầm non của trường được đánh giá rất cao trong nước, không lúc nào ngớt đoàn người đến tham quan học tập từ khắp Nhật Bản. Vừa đóng vai trò dẫn dắt giáo dục mầm non tại Yokohama, trường vừa nuôi dưỡng “Khả năng hứng thú/tò mò” của trẻ thông qua các trải nghiệm thực tế.
Trường đã áp dụng Hệ thống Đánh giá Phát triển ChildCareWeb được 12 năm.
1. Mục đích áp dụng
Đánh giá phát triển CCW không dùng để định lượng, phán xét, hay chốt hạ việc “Làm được/Không làm được” của trẻ dựa trên điểm số hay kết quả. Hệ thống được đưa vào như một thước đo/chỉ số giúp thấu hiểu: “Hiện tại trẻ đang hứng thú với điều gì?”, “Trẻ đang muốn làm gì?”, “Trẻ đang ở giai đoạn phát triển nào?” trong sinh hoạt hằng ngày.
Đặc biệt, nếu chỉ nhìn trẻ bằng kinh nghiệm hay cảm giác cá nhân của giáo viên, góc nhìn dễ bị cố định, thậm chí giáo viên càng nhiều kinh nghiệm lại càng dễ vướng vào định kiến vô thức. Do đó, việc sử dụng đánh giá CCW làm chỉ số chung giúp nhìn lại quá trình trưởng thành của từng em một cách khách quan, từ đó cân nhắc môi trường, cách hỗ trợ và phương pháp tương tác phù hợp nhất với trẻ.
Nói cách khác, CCW không phải là “Công cụ đánh giá học sinh”, mà được định vị là “Công cụ giúp đào sâu sự hiểu biết về trẻ, làm phong phú góc nhìn của giáo viên và chuyển hóa sự hiểu biết đó vào thực tế chăm sóc”.
2. Cách thức sử dụng, quy trình và ứng dụng vào thực tiễn
Quy trình nền tảng bắt đầu từ Quan sát trẻ trong sinh hoạt hằng ngày. Dựa trên quan sát đó, giáo viên tiến hành tích chọn đánh giá và nắm bắt tình trạng phát triển hiện tại qua CCW. Kết quả sẽ được thảo luận trong nhóm lớp cũng như với Hiệu trưởng, Hiệu phó/Tổ trưởng chuyên môn. Sau khi thấu hiểu biểu hiện của trẻ dưới nhiều góc độ, kết quả sẽ được phản ánh vào việc cấu trúc môi trường và phương pháp tương tác, hỗ trợ.
Tần suất thực hiện: Đối với trẻ 0–2 tuổi là 1 lần/tháng; đối với trẻ từ 3 tuổi trở lên là khoảng 3 tháng/lần. Riêng với trẻ từ 3 tuổi trở lên nhưng cần chăm sóc đặc biệt về mặt phát triển, việc đánh giá vẫn diễn ra hằng tháng. Đặc biệt ở lứa tuổi mầm non nhỏ (trẻ sơ sinh), kết quả đánh giá được phản ánh trực tiếp vào kế hoạch tháng của cá nhân trẻ (mục “Biểu hiện tháng này”, “Mục tiêu tiếp theo”, “Cấu trúc môi trường”…).
Bằng cách kết hợp các câu chuyện cụ thể được ghi chép trong nhật ký chăm sóc hằng ngày với giai đoạn phát triển nắm bắt được qua CCW, nhà trường tận dụng hai phương thức chép nhật ký và đánh giá này để bổ trợ lẫn nhau.
Ngoài ra, thay vì tiếp nhận nguyên gián kết quả đánh giá, phần tích chọn của giáo viên chủ nhiệm sẽ được Hiệu trưởng/Hiệu phó xem xét lại và đối thoại: “Tại sao lại tích vào mục này?”, “Góc nhìn này đã thực sự chuẩn xác chưa?”, qua đó ngăn ngừa sự thiên lệch do chủ quan cá nhân.
Trong ứng dụng thực tế, giáo viên quan sát những thay đổi nhỏ nhất như: cách dùng ngón tay, tư thế, cơ trung tâm (core), cách bò, cách dùng thìa/bát… để thảo luận “Tiếp theo nên chuẩn bị đồ chơi hay vật liệu gì?”, “Nên để trẻ tự làm đến đâu và hỗ trợ đoạn nào?”. Điểm đặc trưng là không để đánh giá dừng lại trên giấy tờ, mà vận hành theo chu trình: Quan sát → Đánh giá → Đối thoại nội bộ → Thay đổi môi trường/hỗ trợ → Tái quan sát.
3. Tính hữu ích
Tính hữu ích lớn nhất mà trường cảm nhận được là Giúp giáo viên nhận ra “Sự trưởng thành” mà trước đây mình vô tình bỏ qua.
Dù là giáo viên giàu kinh nghiệm, việc hình thành lối quan sát riêng đôi khi lại khiến góc nhìn bị xơ cứng. Thông qua chỉ số chung CCW, giáo viên không còn đi “tìm những việc trẻ chưa làm được”, mà chuyển sang góc nhìn: “Hiện tại trẻ đã lớn đến đâu?”, “Trong hoàn cảnh nào trẻ có thể bộc lộ hết năng lực?”.
Bên cạnh đó, việc nhiều giáo viên cùng thảo luận về kết quả đánh giá giúp giảm thiểu định kiến cá nhân, tạo ra sự thấu hiểu chung về biểu hiện của trẻ.
Hệ thống cũng đóng vai trò như một nền tảng kết nối các mảng: nhật ký hằng ngày, kế hoạch tháng cá nhân, cấu trúc môi trường, phỏng vấn phụ huynh… CCW không đứng độc lập như một công cụ ghi chép, mà là “Cầu nối liên kết giữa Thấu hiểu trẻ – Đối thoại nội bộ – Kế hoạch chăm sóc – Môi trường học tập – Đồng hành cùng phụ huynh”.
4. Hiệu quả giáo dục đối với trẻ
Việc thực hiện đánh giá CCW không trực tiếp làm tăng năng lực của trẻ ngay lập tức. Hiệu quả giáo dục ở đây được hiểu là “Hiệu quả gián tiếp” có được khi đánh giá giúp giáo viên hiểu trẻ sâu sắc hơn, từ đó điều chỉnh môi trường và cách hỗ trợ tương ứng.
Ví dụ: Thay vì chỉ nhìn nhận đơn thuần là “trẻ đang chơi”, “trẻ đang ngồi” hay “trẻ đã ăn hết”, chúng ta sẽ bắt đầu chú ý đến các cơ chế phát triển tạo nên những hành vi đó, như cách sử dụng các ngón tay, tư thế, cơ trung tâm (core), cách chống tay, hay cách cầm nắm dụng cụ ăn uống. Kết quả là, điều này sẽ dẫn đến việc thiết kế môi trường cụ thể, giúp trả lời các câu hỏi như: “Loại đồ chơi nào là phù hợp với trẻ ở thời điểm hiện tại?”, “Nên chuẩn bị nguyên vật liệu tiếp theo như thế nào?”, hay “Cần môi trường và sự tương tác ra sao để trẻ có thể phát huy hết khả năng của mình?”.
Cụ thể, trải nghiệm xỏ các vật liệu hình vòng tròn vào chân khi chơi sẽ giúp trẻ phát triển động tác tự đi tất, mặc quần; hay trò chơi chui đầu qua các vật liệu dạng vòng sẽ kết nối trực tiếp với thao tác tự mặc áo, mặc tạp dề. Trò chơi và hành vi sinh hoạt được liên kết chặt chẽ với sự phát triển như vậy.
Do đó, thay vì “huấn luyện” riêng lẻ từng chức năng vận động hay nhận thức, việc đảm bảo cho trẻ các trải nghiệm và môi trường thích hợp với sự hứng thú và mức độ phát triển hiện tại sẽ tự động nâng đỡ sự phát triển thể chất, nhận thức, sinh hoạt và tính tự chủ của trẻ.
Hệ thống không áp đặt một tiêu chuẩn chung “Mấy tuổi thì phải làm được cái gì” trước khi vào tiểu học, mà đóng vai trò là “Kim chỉ nam giúp hiểu rõ vị trí hiện tại của từng trẻ để tích lũy những trải nghiệm cần thiết cho riêng em đó”.
5. Hiệu quả giáo dục đối với giáo viên (nhà giáo dục)
Hiệu quả đối với giáo viên là cực kỳ to lớn, thể hiện rõ nhất ở sự thay đổi trong “Đôi mắt quan sát trẻ”.
Nếu trước đây cách nhìn thường thiên về “Con đã lớn hơn”, “Con đã làm được rồi”, thì nay giáo viên đã biết tư duy sâu hơn về ý nghĩa và cơ chế đằng sau: “Hiện tại con đang ở giai đoạn phát triển nào?”, “Tại sao con lại thực hiện được động tác này?”.
Ví dụ trong giờ ăn, không chỉ nhìn thấy kết quả “Trẻ đã bưng được bát”, giáo viên sẽ liên kết nhiều yếu tố phát triển: “Có phải do khuỷu tay trẻ đã ổn định hơn?”, “Hay do tư thế và cơ trung tâm vững vàng giúp trẻ dễ dùng cả hai tay hơn?”. Góc nhìn này giúp việc dàn dựng môi trường và phương pháp hỗ trợ trở nên cực kỳ cụ thể.
Bên cạnh đó, việc tra cứu mục “Cơ chế phát triển” hay “Gợi ý trò chơi” trên ChildCareWeb trở thành cánh cửa học tập cho giáo viên mới. Thay vì chỉ nói chung chung “Em tự tìm hiểu đi”, giáo viên đi trước có thể chỉ dẫn cụ thể: “Em hãy xem tiêu chí này”, “Hãy đọc phần gợi ý trò chơi này”. Hệ thống trở thành công cụ đào tạo nội bộ và phát triển nhân sự rất hiệu quả.
Trong việc hỗ trợ phụ huynh, hiệu quả cũng thể hiện rõ. Giáo viên tránh được cách nói đơn điệu “Làm được/Không làm được”, mà nâng cao năng lực giải thích chuyên môn: “Hiện tại bé đang phát triển ở mảng này”, “Bé đang ở giai đoạn như thế này”.
Đối với những điều chưa rõ, giáo viên không trả lời qua loa mà hình thành thói quen tích cực: “Tôi sẽ tìm hiểu kỹ và phản hồi lại sau”, sau đó tra cứu lại cơ chế phát triển. Do đó, CCW chính là “Công cụ đào tạo giáo viên toàn diện: từ hiểu biết phát triển, năng lực quan sát, kỹ năng hỗ trợ/dựng môi trường, năng lực đối thoại nội bộ, kỹ năng ghi chép cho đến khả năng tư vấn phụ huynh”.
6. Nuôi dưỡng trẻ em cần sự chăm sóc đặc biệt: Nhận biết sớm và hệ thống hỗ trợ
Dù CCW không phải là công cụ chẩn đoán y khoa, nhưng nó được khai thác hiệu quả như một tài liệu giúp sớm phát hiện những biểu hiện cần lưu ý ở trẻ.
Điều quan trọng là không dán nhãn trẻ “chậm phát triển” hay “có vấn đề”, mà nhìn nhận dưới góc độ: “Đối với đứa trẻ này, yếu tố nào trong môi trường hiện tại đang gây ra khó khăn cho con?”.
Đặc biệt với những trẻ cần lưu ý, việc đánh giá liên tục hằng tháng giúp nắm bắt quá trình phát triển theo chuỗi thời gian thay vì những ấn tượng bộc phát nhất thời. Sự tích lũy này giúp Hiệu trưởng, Hiệu phó và Giáo viên chủ nhiệm tạo được sự thấu hiểu chung, từ đó chủ động trao đổi với phụ huynh hoặc kết nối với các đơn vị trị liệu chuyên sâu khi cần.
Về cách trao đổi với phụ huynh, giáo viên không áp đặt một chiều “Trở ngại của bé ở trường là…”, mà dùng dữ liệu làm cầu nối hỏi thăm: “Ở nhà biểu hiện của bé thế nào?”, “Gia đình có gặp khó khăn gì không?” để đối chiếu hình ảnh của trẻ giữa nhà và trường.
Vì vậy, CCW có ý nghĩa như một “Công cụ nâng đỡ chu trình can thiệp sớm: Nhận biết → Chia sẻ → Điều chỉnh môi trường → Đối thoại với phụ huynh → Kết nối hỗ trợ chuyên môn khi cần thiết”, chứ không phải công cụ chẩn đoán phân loại.
7. Thông điệp từ Trường Mầm non Kuraki Nagata gửi tới các trường mầm non Việt Nam
Đánh giá phát triển CCW không dùng để gượng ép trẻ vào một tiêu chuẩn cố định, hay đánh giá kiểu “Mấy tuổi thì bắt buộc phải làm được cái này”. Điều quan trọng là sử dụng nó như tài liệu để thấu hiểu: Hiện tại từng em đang quan tâm đến điều gì, đang cảm nhận ra sao và đang ở giai đoạn nào trong quá trình phát triển.
Sự khác biệt về văn hóa, môi trường sống, ngôn ngữ gia đình sẽ dẫn đến sự khác biệt trong trải nghiệm, cách biểu đạt của trẻ cũng như tư duy nuôi dạy con của phụ huynh. Do đó, không nên chỉ nhìn vào kết quả đánh giá khô khan, mà phải “Thấu hiểu trẻ trong tổng hòa bối cảnh văn hóa và gia đình của em đó”.
Thực tế tại trường chúng tôi cũng có những trẻ em và phụ huynh gốc Việt. Khi cần, chúng tôi đưa nội dung bằng tiếng Việt cho phụ huynh xem và trao đổi: “Hiện tại ở trường bé đang phát triển thế này, ở nhà thì sao ạ?” – xem đó như nguyên liệu để mở đầu cuộc đối thoại.
Bản thân hệ thống CCW không tự tạo ra năng lực nuôi dạy trẻ, mà điều quyết định nằm ở việc: Giáo viên nhận ra điều gì từ hệ thống, cùng nhau thảo luận điều gì, và thay đổi môi trường/cách tương tác vì trẻ ra sao.
Mong rằng quý nhà trường không dừng lại ở việc dùng đánh giá “để ghi chép cho xong”, mà hãy biến nó thành ngôn ngữ chung để hiểu trẻ sâu sắc hơn và nâng đỡ sự trưởng thành mang nét riêng của từng em!
Liên hệ với ChildCareWeb:
ChildCareWeb tự hào là hệ thống Nhật Bản lâu năm đánh giá phát triển của trẻ, xây dựng trên dữ liệu thống kê tỷ lệ đạt phát triển theo thời gian thực ở lứa tuổi mầm non. Để biết thêm thông tin chi tiết về các hoạt động, sản phẩm và dịch vụ của ChildCareWeb, vui lòng liên hệ đơn vị đại diện tại Việt Nam:
HIMAWARI YOUCHIEN
E-mail: info@himawari-kinder.com
Tel (Việt Nam): 02436463239 Tel (quốc tế): +8424-3646-3239
