Giới thiệu chung về trường: Nằm ở tỉnh Tochigi (phía bắc Tokyo), thuộc thành phố Utsunomiya, đô thị trung tâm có dân số lớn nhất vùng Bắc Kanto. Từ năm 1976, Trường Mầm non Tsuruta đã hoạt động với tư cách là cơ sở được công nhận, đóng góp cho giáo dục mầm non Nhật Bản và dẫn dắt cộng đồng địa phương.
Phát huy lợi thế địa phương, với tình yêu thương sâu sắc dành cho trẻ cùng tinh thần không ngừng học hỏi về giáo dục mầm non, nhà trường luôn nuôi dưỡng “Năng lực phát triển trong tương lai” cho các em. Trường đã đưa Hệ thống Đánh giá Phát triển ChildCareWeb vào sử dụng từ 15 năm trước.
1. Mục đích áp dụng
Mục đích lớn nhất khi áp dụng ChildCareWeb là “Nắm bắt sự phát triển của từng trẻ một cách cẩn trọng dựa trên bằng chứng khách quan, thay vì chỉ phụ thuộc vào kinh nghiệm hay định kiến cá nhân của giáo viên”.
Kinh nghiệm và kiến thức của mỗi giáo viên là khác nhau. Những định kiến như “Ở độ tuổi này thì chắc chắn phải làm được thế này” có thể khiến giáo viên bỏ lỡ bản chất thực sự của trẻ. Do đó, nhà trường chú trọng việc xác định tình trạng phát triển thực tế của trẻ dựa trên đánh giá của ChildCareWeb và dữ liệu trẻ em trên toàn quốc, từ đó tiến hành chăm sóc phù hợp với độ tuổi, tháng tuổi và sự phát triển riêng biệt của từng em.
Ngoài ra, khi giải thích cho phụ huynh về lý do thực hiện các phương pháp chăm sóc, giáo viên không dựa vào cảm nhận cá nhân mà có thể “giải thích một cách cụ thể, có căn cứ khoa học”. Đây cũng là một mục tiêu quan trọng khi đưa hệ thống vào vận hành.
2. Cách thức sử dụng, quy trình và ứng dụng vào thực tiễn
Tại trường Tsuruta, đối với trẻ dưới 3 tuổi, việc đánh giá phát triển được thực hiện khoảng 2 lần/tháng (giữa tháng và cuối tháng); đối với trẻ từ 3 tuổi trở lên, tần suất là 1 lần/tháng. Đặc biệt đối với trẻ 0 tuổi có tốc độ phát triển rất nhanh trong thời gian ngắn, khoảng cách đánh giá sẽ ngắn hơn.
Luồng vận hành cơ bản là một chu trình khép kín: Quan sát trẻ → Đánh giá tiêu chí → Xác định “Cơ chế phát triển” nếu có thắc mắc → Hiểu sự phát triển hiện tại của trẻ → Chia sẻ trong lớp/đội ngũ → Phản ánh vào kế hoạch chăm sóc, môi trường và phương pháp hỗ trợ → Tiếp tục quan sát trẻ.
Nếu gặp băn khoăn khi đánh giá, giáo viên có thể tra cứu ngay cơ chế phát triển tại chỗ, giúp giải tỏa thắc mắc “Tại sao trẻ lại có hành vi này?” và chuyển hóa thành sự hiểu biết ngay lập tức.
Hơn nữa, nếu nhận thấy qua kết quả đánh giá rằng “Lớp học này đang thiếu trải nghiệm ở mảng này”, giáo viên sẽ chủ động đưa nội dung đó vào kế hoạch chăm sóc của tháng tiếp theo.
Điểm đặc trưng của trường là không chỉ nhìn vào tuổi thực tế, mà còn điều chỉnh “tuổi phát triển” trên ChildCareWeb để tìm kiếm câu trả lời cho câu hỏi: “Trẻ đang phát triển đến đâu?” và “Tiếp theo cần chuẩn bị trải nghiệm gì cho trẻ?”.
3. Tính hữu ích
Điều mà Trường Tsuruta cảm nhận rõ nhất về tính hữu ích là hệ thống tạo ra “Thước đo chung” để quan sát trẻ.
Các tiêu chí của ChildCareWeb bao quát rộng khắp các lĩnh vực từ sinh hoạt đến vui chơi, giúp giáo viên nhận ra những khía cạnh phát triển mà bình thường ít chú ý hoặc những biểu hiện dễ bị bỏ qua. Bản thân hành vi đánh giá đã trở thành cơ hội để giáo viên nhìn lại công tác chăm sóc của mình.
Hơn nữa, hệ thống không dừng lại ở việc “làm được hay không làm được”, mà mở ra góc nhìn “Làm thế nào để trẻ có thể làm được”. Ví dụ: khi xếp hình, có những trẻ không xếp được khối hình vuông nhưng thay đổi hình dáng khác thì lại xếp được. Điều này gợi mở cho giáo viên thay đổi phương thức tiếp cận: “Nếu phương pháp này khó, thử phương pháp khác thì sao?”. Vì vậy, ChildCareWeb không đơn thuần là công cụ đánh giá, mà vận hành như một “Công cụ nâng cao chất lượng thực hành chăm sóc theo chu trình: Quan sát → Hiểu → Giả thuyết → Hỗ trợ → Tái quan sát”.
4. Hiệu quả giáo dục đối với trẻ
Hiệu quả lớn nhất đối với trẻ là “Dễ dàng chuẩn bị môi trường và trải nghiệm phù hợp với sự phát triển hiện tại của từng em”.
Ví dụ: Nếu một đứa trẻ 3 tuổi muốn dùng kéo sau khi thấy các anh chị lớp lớn sử dụng, giáo viên không vội phán đoán “3 tuổi thì còn quá sớm”, mà sẽ đối chiếu khoảng cách phát triển hiện tại của trẻ với các mốc năng lực cần thiết để sử dụng kéo, từ đó cân nhắc xem có thể chuẩn bị những trải nghiệm tiền đề nào cho trẻ.
Trong việc chuẩn bị hành trang vào tiểu học, hệ thống cũng phát huy hiệu quả rõ rệt. Những kỹ năng như “Thay quần áo ở tư thế đứng” – vốn dễ bị bỏ qua trong sinh hoạt mầm non nhưng lại rất cần thiết khi lên tiểu học – đều có trong tiêu chí của ChildCareWeb, giúp giáo viên chủ động cung cấp các trải nghiệm cần thiết cho trẻ trước khi vào lớp 1. Như vậy có thể thấy, nhờ phân tích chi tiết sự phát triển qua ChildCareWeb, nhà trường có thể thực hiện phương pháp “Chăm sóc kết nối từ ‘Những gì đang làm được’ đến ‘Những trải nghiệm tiếp theo cần có'”, bao gồm cả mặt chức năng, sự trưởng thành về nhận thức/phi nhận thức, thói quen sinh hoạt, trò chơi và sự chuẩn bị vào tiểu học.
5. Hiệu quả giáo dục đối với giáo viên
Đối với giáo viên, hệ thống mang lại sự phát triển vượt bậc trên 4 phương diện: “Năng lực quan sát/Thấu hiểu sự phát triển”, “Năng lực hỗ trợ”, “Năng lực đồng hành cùng phụ huynh” và “Sự tự tin chuyên môn”.
Đối với giáo viên mới, việc đối chiếu tiêu chí đánh giá và cơ chế phát triển với biểu hiện thực tế của trẻ giúp biến công việc hằng ngày thành cơ hội học tập. Đối với giáo viên giàu kinh nghiệm, đây là cơ hội nhìn lại các định kiến hình thành từ quá khứ để “học lại từ đầu”. Tại Tsuruta, hệ thống đóng vai trò: “Công cụ học tập cho giáo viên mới, công cụ tái học tập cho giáo viên lâu năm”.
Khi tư vấn cho phụ huynh, giáo viên không còn đưa ra lời khuyên dựa trên kinh nghiệm cá nhân (“Nói thật ngày xưa tôi nuôi con cũng…”), mà có thể giải thích dựa trên căn cứ khoa học từ các tiêu chí và cơ chế phát triển của ChildCareWeb.
Khả năng “Giải thích có căn cứ” này xây dựng nên sự tự tin cho bản thân giáo viên. Việc xác nhận được sự tương tác của mình là phù hợp, hoặc nếu thiếu sót thì biết ngay “Tiếp theo phải làm gì”, chính là thế mạnh lớn của đội ngũ giáo viên.
6. Hiệu quả trong việc xây dựng hệ thống can thiệp sớm cho trẻ cần hỗ trợ
Đối với trẻ cần chăm sóc đặc biệt, hiệu quả lớn nhất của ChildCareWeb là “Chuyển hóa cảm giác mơ hồ ‘Hình như có gì đó lạ lạ’ thành sự hiểu biết và nắm bắt cụ thể về tình trạng phát triển”.
Ví dụ: Dù tuổi thực tế là 5 tuổi 6 tháng, nhưng trẻ có thể đạt mức 3 tuổi ở mảng vui chơi, 2 tuổi ở mảng sinh hoạt. Hệ thống giúp cụ thể hóa các trạng thái phát triển lệch nhau theo từng lĩnh vực. Nhờ đó, thay vì dùng từ ngữ mơ hồ như “chậm phát triển”, giáo viên dễ dàng khoanh vùng mảng nào cần hỗ trợ và mức độ ra sao.
Khi trao đổi với phụ huynh về sự cần thiết của các hỗ trợ, giáo viên không dùng chủ quan cá nhân mà dựa vào dữ liệu thống kê và đánh giá khách quan. Việc công nhận những mặt trẻ đã làm được trước, sau đó mới giải thích cụ thể mảng cần hỗ trợ, sẽ giúp phụ huynh dễ chấp nhận và đồng thuận can thiệp sớm.
Ngoài ra, toàn thể đội ngũ nhân sự trong trường có thể chia sẻ chung về giai đoạn phát triển và mức độ hỗ trợ cần thiết, giúp tạo ra sự nhất quán trong cách tương tác với trẻ trên toàn hệ thống chứ không chỉ riêng giáo viên phụ trách.
Có thể nói, ChildCareWeb vận hành như một “Công cụ nâng đỡ toàn bộ hệ thống can thiệp sớm: Nhận biết khách quan → Tạo đồng thuận với phụ huynh → Chia sẻ nội bộ → Hỗ trợ phù hợp”.
7. Thông điệp từ Trường Mầm non Tsuruta gửi tới các trường mầm non Việt Nam
Điều quan trọng mà chúng tôi muốn gửi gắm tới các trường mầm non Việt Nam là: “Đánh giá phát triển không phải chỉ để xếp loại trẻ hay đo đếm năng lực một cách máy móc”.
Mục đích sử dụng ChildCareWeb không phải chỉ đơn thuần là kiểm tra “Làm được/Không làm được” để giao bài tập tiếp theo, mà là “Thấu hiểu đứa trẻ đó một cách sâu sắc hơn, để đồng cảm với sự phát triển và cảm xúc hiện tại của con”.
Trong tương lai, không chỉ Việt Nam mà trên toàn thế giới, việc giáo dục kiến thức/kỹ năng như ngoại ngữ, toán học… có thể sẽ rất được coi trọng. Tuy nhiên, đặc trưng của giáo dục mầm non kiểu Nhật Bản chính là việc đề cao tính đảm bảo cho trẻ trạng thái an tâm, ổn định bằng cách đồng hành cùng “Hiện tại” của từng em. Trạng thái trẻ an tâm, vui vẻ chính là điểm khởi đầu, và việc đánh giá phát triển được sử dụng như công cụ để hiểu trẻ sâu sắc hơn từ điểm khởi đầu đó.
Với ý nghĩa này, ChildCareWeb được định vị là “Công cụ kết nối giữa bằng chứng khoa học/khách quan với phương pháp chăm sóc đồng hành cùng trẻ và phụ huynh”.
Điều cốt lõi nhất là không “bắt trẻ phải khớp với dữ liệu”, mà “dùng dữ liệu để hiểu trẻ trước mắt sâu sắc hơn”. Thông qua ChildCareWeb, giáo viên có chung nền tảng căn cứ, thấu hiểu sự trưởng thành của từng em, mang lại sự an tâm cho phụ huynh và thực hành phương pháp chăm sóc hướng tới hạnh phúc của trẻ – đó chính là thông điệp quan trọng nhất chúng tôi muốn truyền tải qua thực tiễn của Tsuruta.
Liên hệ với ChildCareWeb:
ChildCareWeb tự hào là hệ thống Nhật Bản lâu năm đánh giá phát triển của trẻ, xây dựng trên dữ liệu thống kê tỷ lệ đạt phát triển theo thời gian thực ở lứa tuổi mầm non. Để biết thêm thông tin chi tiết về các hoạt động, sản phẩm và dịch vụ của ChildCareWeb, vui lòng liên hệ đơn vị đại diện tại Việt Nam:
HIMAWARI YOUCHIEN
E-mail: info@himawari-kinder.com
Tel (Việt Nam): 02436463239 Tel (quốc tế): +8424-3646-3239
