Thân gửi quý thầy cô giáo viên mầm non và toàn thể hội viên VANPPE
Từ kết quả Chương trình Đánh giá Học sinh Quốc tế (PISA) tính đến năm 2025, tại nhiều quốc gia từng được ca ngợi với các phương pháp giáo dục đổi mới (như cho trẻ học qua chơi, tập trung vào năng lực giải quyết vấn đề thay vì tiếp thu kiến thức, giảm bớt thi cử..), đang xuất hiện nhận thức ngày càng tăng về sự suy giảm rõ rệt ở các chỉ số “Năng lực vận dụng khoa học”, “Năng lực vận dụng toán học” và “Năng lực đọc hiểu”. Điều này một lần nữa khẳng định tầm quan trọng của “Mối quan hệ qua lại giữa việc khái niệm hóa các ‘trải nghiệm và bài học’ thông qua vui chơi/sinh hoạt thành ‘kiến thức’ để đào sâu sự hiểu biết”.
Và cũng từ thực tế này, chúng ta càng thấy rõ tầm quan trọng của việc lấy “Đánh giá nhằm nắm bắt vị trí hiện tại của trẻ” làm khởi đầu để vẽ nên một tương lai tốt đẹp hơn cho từng em nhỏ. Trước những biến động kéo dài trên toàn cầu như xung đột, khủng hoảng kinh tế, thiên tai do biến đổi khí hậu, và cả sự đe dọa từ AI, việc phát triển các năng lực như kỹ năng phi nhận thức hay kỹ năng tương lai đang được kêu gọi mạnh mẽ nhằm chuẩn bị cho thế hệ trẻ vững vàng bước vào một tương lai bất định. Nhiều phương pháp giáo dục tiên tiến đã và đang được phát triển, giới thiệu trên khắp thế giới. Hiệp hội Giáo dục Mầm non Ngoài công lập Việt Nam (VANPPE) xin chia sẻ chuỗi 3 bài viết này giới thiệu kinh nghiệm các trường mầm non Nhật Bản sử dụng Hệ thống Đánh giá Phát triển ChildCareWeb như một nền tảng cốt lõi, giúp tối đa hóa hiệu quả của mọi phương pháp giáo dục, đồng thời mang những hiệu quả giáo dục đã được chứng minh tại Nhật Bản đến với toàn thể hội viên.
Lời chia sẻ của cô Satomi Fujiwara, chuyên gia ChildCareWeb:
Cô Satomi Fujiwara là chuyên gia uy tín trực tiếp tham gia hệ thống hóa và giám sát chuyên môn cho các tiêu chí đánh giá phát triển cũng như phần giải thích cơ chế phát triển của ChildCareWeb. Cô là một chuyên gia hiếm hoi tại Nhật Bản vừa là Chuyên gia Tâm lý Phát triển Lâm sàng, vừa có kinh nghiệm thực tế của một Giáo viên Mầm non. Cô hiện là Giám đốc tổ chức Childhood Labo – nơi thực hiện hỗ trợ phát triển cho đa dạng đối tượng trẻ em, đồng thời là tác giả của nhiều đầu sách và trực tiếp tham gia đào tạo đội ngũ hỗ trợ phát triển. Kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm phong phú của cô Fujiwara mang lại uy tín chuyên môn tuyệt đối cho ChildCareWeb.
Theo cô Satomi Fujiwara, “điều cốt lõi trong đánh giá phát triển không phải là đánh giá trẻ ‘làm được hay không làm được’, mà là thấu hiểu các biểu hiện hằng ngày của con một cách tinh tế hơn. Khi tôi tham gia rà soát phần giải thích cơ chế phát triển, điều tôi coi trọng nhất là biến mỗi hành vi của trẻ thành gợi ý để giáo viên suy ngẫm về ý nghĩa đằng sau nó. Tôi hy vọng thông qua đánh giá, quý vị sẽ chú ý đến sự hứng thú của trẻ, những khoảnh khắc trẻ có thể phát huy năng lực, từ đó sáng tạo trong cách thiết lập môi trường và tương tác với các con.”
Bối cảnh và Thách thức tại Nhật Bản
Tại Nhật Bản, Hướng dẫn Quốc gia về Giáo dục và Chăm sóc Mầm non đang trong giai đoạn chuẩn bị cho kỳ điều chỉnh định kỳ 10 năm một lần (tính đến tháng 10 năm 2026).
Hướng đi mới hướng tới việc quay trở lại giá trị cốt lõi: chính trong các hoạt động vui chơi tự phát của trẻ mới chứa đựng những bài học quan trọng. Đồng thời, dựa trên tính liên tục của quá trình học tập từ 0 đến 18 tuổi, ngành giáo dục mầm non Nhật Bản đang nỗ lực cải thiện và nâng cao chất lượng đánh giá dựa trên sự hiểu biết sâu sắc về trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
Hệ thống mới chú trọng vào sự phát triển chiều sâu của trò chơi – nơi nâng đỡ quá trình học sâu của trẻ và yêu cầu nhà giáo dục ghi nhận và tích lũy các biểu hiện cụ thể hằng ngày của trẻ, dưới góc nhìn nhận biết các bài học ẩn chứa trong trò chơi, từ đó phản tư (nhìn lại) công tác hướng dẫn và tái cấu trúc môi trường học tập.
Hệ thống Đánh giá Phát triển ChildCareWeb
Có bao nhiêu giáo viên mầm non (nhà giáo dục) có thể giải thích ngay lập tức về cơ chế phát triển giúp một đứa trẻ hiểu hoàn toàn khái niệm “cho mượn và mượn đồ”, rồi tự giác sử dụng nó như một công cụ giao tiếp với người khác?
Nếu không nắm rõ bản chất này mà lại bỏ qua giai đoạn phát triển của trẻ, tự ý đưa ra quy tắc “cho mượn/mượn” như một giải pháp hòa giải mâu thuẫn giữa các con, hậu quả có thể rất nghiêm trọng. Nói cách khác, trẻ có nguy cơ nhận thức câu nói “Cho tớ mượn nhé” như một “câu thần chú” để nghiễm nhiên sử dụng đồ của người khác, thay vì hiểu được bản chất của hành vi tương tác đó.
Đứa trẻ trước mắt chúng ta đang quan tâm đến điều gì, đang suy nghĩ gì, và đang hiểu – hành động đến mức độ nào? Nếu thiếu đi sự nhạy bén và chuyên môn của giáo viên để nhận biết “hiện trạng” của trẻ từ những hành vi hay biểu hiện nhỏ nhất, thì dù áp dụng phương pháp giáo dục nào cũng khó đạt được hiệu quả tối đa.
Mục tiêu của Hệ thống Đánh giá Phát triển
- Đóng vai trò là góc nhìn phát triển giúp hiểu rõ “hiện trạng” (vị trí hiện tại) của trẻ.
- Cung cấp manh mối để nhận diện thực trạng, triển vọng cũng như những rào cản/khó khăn của trẻ; từ đó tìm ra các điểm mấu chốt trong việc hỗ trợ, tương tác với từng cá nhân trẻ và xây dựng giải pháp đồng hành cùng phụ huynh.
- Điều chỉnh và bổ sung cho sự hiểu biết về sự phát triển của từng trẻ vốn trước đây thường bị lệch lạc do dựa vào kinh nghiệm cá nhân, chủ quan, hoặc so sánh với trẻ khác.
Các tiêu chí đánh giá không phải là thước đo “đạt hay không đạt” (không dùng để xếp loại trẻ theo các giai đoạn phát triển). Chúng đóng vai trò là góc nhìn giúp thấu hiểu tính liên tục, ý nghĩa của sự phát triển, độ sẵn sàng (readiness), cũng như cơ chế của những thay đổi.
Tính năng và Đặc điểm
Để nắm bắt toàn diện sự phát triển của trẻ thông qua các quá trình phát triển tâm thần, nhận thức, và chức năng, hệ thống tích hợp (battery) các phương pháp đánh giá sau đây nhằm xác định thực trạng, triển vọng và các bài học phát triển tiếp theo. Hệ thống được hệ thống hóa và giám sát chuyên môn bởi cô Satomi Fujiwara – chuyên gia tâm lý phát triển lâm sàng kiêm giáo viên mầm non đang công tác thực tế:
- Chẩn đoán Phát triển Tâm thần Trẻ sơ sinh và Trẻ nhỏ (0–3 tuổi) (Tsumori Makoto & Inage Kyoko)
- Chẩn đoán Phát triển Tâm thần Trẻ sơ sinh và Trẻ nhỏ (3–7 tuổi) (Tsumori Makoto & Inage Kyoko)
- Phương pháp Kiểm tra Phát triển Phân tích Trẻ mầm non Enjoji
- Kiểm tra Phát triển Kyoto phiên bản mới (K-Test)
- Kiểm tra Năng lực Sinh hoạt Xã hội S-M
- Hồ sơ Sức khỏe và Phát triển (Hội Y học)
Hướng dẫn chăm sóc trẻ tại trường mầm non:
- Định hướng Giáo dục Mầm non tại Trường Mẫu giáo/Báo cáo Khảo sát Phát triển Thể chất Trẻ sơ sinh và Trẻ nhỏ (Cục Trẻ em và Gia đình, Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản)
- Gợi ý tiêu chí tự động: Trong tổng số 500 tiêu chí đánh giá dựa trên các phương pháp trên, hệ thống sẽ tự động trích xuất và hiển thị các tiêu chí cần quan sát dựa trên ngày tháng năm sinh và dữ liệu lịch sử của từng trẻ.
- Đính kèm cơ chế phát triển (giải thích chi tiết): Mỗi tiêu chí đánh giá đều đi kèm phần giải thích cơ chế phát triển do cô Satomi Fujiwara – chuyên gia tâm lý phát triển lâm sàng kiêm giáo viên mầm non giàu kinh nghiệm lâm sàng và là tác giả của nhiều đầu sách tại Nhật Bản – trực tiếp biên soạn. Nhờ đó, giáo viên có thể xác định chính xác ý nghĩa của sự phát triển, độ sẵn sàng và cơ chế thay đổi.
- Dữ liệu tỷ lệ đạt theo thời gian thực: Tất cả các tiêu chí đều gắn liền với dữ liệu tỷ lệ đạt phát triển theo thời gian thực. Điều này giúp loại bỏ cảm tính hay kinh nghiệm chủ quan về thời điểm phát triển, cung cấp bằng chứng khoa học chuẩn xác. (Dữ liệu tỷ lệ đạt là nguồn Bức dữ liệu lớn (Big Data) vô cùng giá trị và hiếm có, được tích lũy liên tục từ năm 2005 đến nay tại Nhật Bản với hơn 150.000 trẻ).
- Điều chỉnh linh hoạt cho trẻ cần hỗ trợ: Đối với trẻ chậm phát triển hoặc cần chăm sóc đặc biệt, hệ thống cho phép điều chỉnh các tiêu chí trích xuất sao cho phù hợp với năng lực thực tế của trẻ.
- Gợi ý góc nhìn quan sát chuyên sâu: Trong trường hợp trên, hệ thống sẽ đưa ra các góc nhìn giúp nhận diện những khó khăn trong sinh hoạt hoặc các hành vi đặc biệt xuất phát từ sự chậm phát triển.
- Phản hồi bằng kết quả thống kê: Mọi kết quả đánh giá phát triển đều được tính toán theo phương pháp thống kê và phản hồi lại như một cơ sở dữ liệu giúp thấu hiểu từng trẻ.
- Tùy biến tiêu chí: Các tiêu chí đánh giá có thể tùy chỉnh linh hoạt.
- Gợi ý kế hoạch giảng dạy: Cung cấp tính năng đề xuất kế hoạch giảng dạy (giáo án) dựa trên kết quả đánh giá.
Liên hệ với ChildCareWeb
ChildCareWeb tự hào là hệ thống Nhật Bản lâu năm đánh giá phát triển của trẻ, xây dựng trên dữ liệu thống kê tỷ lệ đạt phát triển theo thời gian thực ở lứa tuổi mầm non. Để biết thêm thông tin chi tiết về các hoạt động, sản phẩm và dịch vụ của ChildCareWeb, vui lòng liên hệ đơn vị đại diện tại Việt Nam:
HIMAWARI YOUCHIEN
E-mail: info@himawari-kinder.com
Tel (Việt Nam): 02436463239
Tel (quốc tế): +8424-3646-3239
